Kolaylaştırıcı kılavuzu ve ölçme-değerlendirme
Bu ek, Kurumsal Yapay Zekâ Programı'nın farklı kurum ölçeklerinde aynı güvenlik ve ölçme mantığıyla uygulanmasına yardım eder. Amaç yalnızca oturumları tamamlamak değildir; katılımcının güvenli bir iş akışını gerçek görevine taşıması, yöneticinin bu aktarımı desteklemesi ve kurumun sonucu kanıtlayabilmesidir. Bu bölümde programı yöneten kişi her yerde kolaylaştırıcı olarak adlandırılır. Program ilkesi: Kullanım sayısını değil, güvenli ve doğrulanabilir iş akışındaki değişimi ölçün.
Modül künyesi
Alan Açıklama Hedef kitle Kolaylaştırıcı, yönetici, süreç sahibi, fonksiyon lideri, BT/veri/güvenlik sorumlusu, insan kaynakları ve öğrenme-gelişim ekipleri Önerilen süre Uygulama formatına göre 2 gün, 6 hafta veya 12 hafta; bu ekin kurum içinde incelenmesi için 120 dakika önerilir Ön koşul Kurumun onaylı araç listesi, veri sınıflandırması, kurgusal örnek veri seti, katılımcı rol listesi ve ölçüm sorumlusu Kullanılan araçlar Kurumun seçtiği sohbet veya çalışma alanı, anket ve test aracı, dosya alanı, görev takip aracı; ürün adı değil işlev eşdeğerliği esas alınır Ek sonunda üretilen çıktı Uygu…
Öğrenme çıktıları
Bu eki tamamladığınızda: kurumunuz için uygun uygulama formatını, sabit modül sürelerini bozmadan seçebilirsiniz; hedef kitleyi role göre ayırıp her rol için modül ve kanıt yolunu gösterebilirsiniz; lisans, veri ayarı, kurgusal veri seti ve canlı gösterim güvenliği kontrollerini uygulayabilirsiniz; ön test, son test, proje rubriği ve dört seviyeli sonuç planını aynı ölçüm zincirine bağlayabilirsiniz; kurgusal verilerle Phillips ROI hesabı yapabilir ve varsayımları gerçek sonuçlardan ayırabilirsiniz; AB Yapay Zekâ Tüzüğü Madde 4 için rol, içerik, katılım, başarı ve uygulama kayıtlarının asgari …
Oturum planı
Aşağıdaki akış bu ekin kurum içi çalışma sırasıdır. Uygulama programındaki modül dakikaları, aşağıdaki format tablolarında ayrıca gösterilen sabit sürelerdir. Sıra Konu Süre (dk) Yöntem 1 Format ve rol yolu seçimi 15 tartışma 2 Oturum öncesi hazırlık ve canlı gösterim güvenliği 20 anlatım / kontrol listesi 3 Ön test, son test ve proje kanıtı 20 alıştırma 4 Kirkpatrick ölçüm planı 20 vaka 5 Phillips ROI hesabı 15 alıştırma 6 Sertifikasyon, geri bildirim ve şampiyon ağı 20 tartışma 7 Madde 4 kayıt paketi ve uygulama görevi 30 vaka / alıştırma
E.1 Programın kurumda uygulanma formatları
Sabit süre tablosu, modülün öğretim ve uygulama kapsamını tanımlar. Kurum takvimine sığdırmak için modül sırası veya dakika sayısı rastgele kısaltılmaz; modül birden fazla oturuma bölünebilir. Fonksiyon modüllerinden yalnızca biri seçildiğinde 8, 9 veya 10 numaralı modülün tamamı alınır. İleri uygulama modülleri 15–18 isteğe bağlı derinleşme olarak eklenir. 6 haftalık karma program Bu yol, ortak çekirdeği ve katılımcının seçtiği tek fonksiyon modülünü birlikte sunar. Modül 1–7, seçilen modül 8 veya 9 veya 10 ve Modül 11–14 toplam 2.010 dakikadır. Bu toplam 33,5 saatlik içeriktir; ara görevler …
E.2 Hedef kitle ve rol bazlı yollar
Tek bir müfredat herkese aynı faydayı sağlamaz. Rol yolu, kişinin yapay zekâ sistemiyle ne yaptığı kadar hangi karardan sorumlu olduğunu da gösterir. Rol Önerilen yol Odak modüller Beklenen kanıt Üst yönetici ve sponsor 2 günlük yoğun yönetici veya 6 haftalık karma 1, 4, 11, 12, 13 Pilot kararı, kaynak sahibi, risk sahibi ve sonuç hedefi Genel çalışan ve uzman 6 haftalık karma 1–7, seçilen fonksiyon, 11–14 Güvenli görev akışı, kaynaklı çıktı ve düzeltme kaydı Fonksiyon lideri ve süreç sahibi 12 haftalık fonksiyon bazlı Ortak çekirdek, seçilen 8/9/10, 11–14, ilgili ileri uygulama Süreç haritası…
E.3 Oturum öncesi hazırlık
Kolaylaştırıcı, ilk oturumdan önce içerik kadar ortamı da hazırlar. Hazırlık dosyası tek yerde tutulur; kişisel hesap parolaları veya gerçek müşteri dosyaları bu dosyaya eklenmez. Lisans ve erişim kontrolü Kontrol Karar sorusu Kanıt Hesap türü Kurumsal hesap mı, kişisel hesap mı? Hesap ve tenant kaydı Yetki Katılımcı yalnızca okur, taslak üretir veya yazabilir mi? Rol ve erişim matrisi Veri kullanımı Sağlayıcının veri saklama, geri bildirim ve model geliştirme ayarları nedir? Güncel sözleşme veya yönetici ayarı ekranı Bağlayıcı Dosya, e-posta, takvim veya dış araç bağlantısı açık mı? Bağlayıcı…
E.4 Kolaylaştırıcının rolü ve oturum yönetimi
Kolaylaştırıcı içerik aktaran tek kişi değildir; güvenli sınırları korur, katılımcının denemesini sağlar, kanıt ister ve programı kurum geri bildirimine göre iyileştirir. Kişisel görüşü politika yerine koymaz; belirsiz ürün veya mevzuat ayrıntısını kesinmiş gibi anlatmaz. Oturumdan önce Oturum hedefini, role uygun başarı ölçütünü ve çıkacak kanıtı yazar. Kurgusal veri setinin temiz başlangıç kopyasını açar; gerçek dosya veya kişisel hesap kullanmaz. Araç, tenant, bağlayıcı ve dış eylem izinlerini prova eder. Ön test sürümünü, erişilebilirlik ihtiyacını ve anonim yanıt seçeneğini kontrol eder. …
E.5 Ön test ve son test
Ön test, kişiyi elemek için değil başlangıç düzeyini ve yanlış anlaşılan kavramları görmek için uygulanır. Son test aynı kavram alanlarını yeni bağlamda ölçer. Kolaylaştırıcı soru sırasını değiştirebilir; doğru cevaplar katılımcıya ön testten önce verilmez. Aşağıdaki havuz 18 modülün her biri için iki soru olmak üzere 36 sorudan oluşur. Modül Soru 1 Soru 2 1 Başlangıç değerlendirmesinin ana amacı hangisidir? A) Öğrenme ihtiyacını ve başlangıç düzeyini görmek. B) Katılımcıyı programa almamak. İlk oturum sonunda hangi çıktı yararlıdır? B) Kişisel öğrenme ve güvenlik hedefi. A) Onaysız araç liste…
E.6 Kirkpatrick dört seviye ölçüm planı
Kirkpatrick modeli tepki, öğrenme, davranış ve sonuç seviyelerini birbirinden ayırır. İlk iki seviyedeki iyi skor, gerçek iş davranışının veya iş sonucunun otomatik olarak oluştuğunu göstermez. Program planı dört seviyeyi aynı pilotta bağlar. Seviye Ölçüm sorusu Göstergeler Araç ve zaman Sorumlu 1 · Tepki Katılımcı içeriği anlaşılır, güvenli ve işiyle ilgili buldu mu? Alaka, açıklık, tempo, erişilebilirlik, güven duygusu Oturum sonu 1–5 ölçekli form ve açık uçlu soru Kolaylaştırıcı 2 · Öğrenme Bilgi ve uygulama becerisi arttı mı? Ön-son test farkı, vaka sonucu, güvenlik kapısı, proje rubriği 3…
E.7 Phillips ROI hesap örneği
Aşağıdaki hesap tamamen kurgusaldır; gerçek bir kurumun sonucu, tahmini veya kıyaslaması değildir. Phillips yaklaşımında önce iş etkisi başka etkenlerden ayrılır, sonra fayda parasallaştırılır ve tam maliyet düşülür. Kurgusal örnek: Kuzey Işık Endüstri A.Ş. finans ekibi, fatura mutabakatı pilotunda 1.200 saatlik yıllık zaman azalması ve 160.000 TL yeniden iş önlemesi varsaysın. Saat başı kurgusal değer 450 TL olsun. Kalem Hesap Tutar Zaman etkisi 1.200 saat × 450 TL 540.000 TL Yeniden iş azalması Kurgusal varsayım 160.000 TL Ham yıllık fayda 540.000 + 160.000 700.000 TL Programa atfedilen pay …
E.8 Sertifikasyon ölçütleri ve proje değerlendirme rubriği
AB Yapay Zekâ Tüzüğü Madde 4 tek tip sınav veya sertifika öngörmez. Sertifika, kurumun öğrenme ve uygulama kaydı olabilir; mevzuata uyumun tek kanıtı olarak sunulamaz. Önerilen sertifikasyon katmanları Katman Asgari ölçüt Katılım kaydı Seçilen yolun oturumlarına katılım ve kurgusal alıştırma teslimi Programı tamamlama Son testte en az yüzde 75, proje rubriğinde her boyutta en az 3, kritik güvenlik ihlali olmaması Uygulama yeterliliği Yukarıdakilere ek olarak gerçek işten ayrı tutulmuş onaylı pilot kanıtı, 30 günlük davranış incelemesi ve süreç sahibinin onayı Dört seviyeli proje rubriği Proje,…
E.9 Katılımcı geri bildirim formu
Form oturum veya program sonunda anonim yanıtı desteklemelidir. Kurum, yalnızca takip için gerekli kişisel alanları ister. Her ifade için 1 hiç katılmıyorum, 5 tamamen katılıyorum anlamındadır. İfade Puan Öğrenme hedefi başta açıklandı. 1 2 3 4 5 Örnekler benim rolümdeki bir göreve bağlandı. 1 2 3 4 5 Veri ve izin sınırları anlaşılırdı. 1 2 3 4 5 Canlı gösterim güvenli ve takip edilebilirdi. 1 2 3 4 5 Araçtan bağımsız ilke ile ürün adımı birbirinden ayrıldı. 1 2 3 4 5 Uygulama görevi, gerçek işte denemeye hazırladı. 1 2 3 4 5 Kaynak doğrulama ve insan onayı beklentisi netti. 1 2 3 4 5 Oturum t…
E.10 Şampiyon ağı kurulumu
Şampiyon ağı, merkezi kararları yerel iş akışına taşıyan küçük bir destek ağıdır. Şampiyon, her sorunun teknik sahibi veya tüm çıktıların onay makamı değildir; güvenli kullanım örneği üretir, tekrar eden ihtiyacı toplar ve doğru sorumluyu çağırır. Ağın bileşenleri Rol Sorumluluk Kanıt Sponsor Öncelik, kaynak ve risk iştahını belirlemek Onaylı amaç ve bütçe Kolaylaştırıcı Oturum, test, vaka, güvenlik ve geri bildirim akışını yönetmek Sürüm kayıtları ve oturum raporu Fonksiyon şampiyonu Kendi iş akışındaki örnekleri ve sorunları toplamak Kurgusal örnek, pilot backlog'u BT/veri şampiyonu Araç, er…
E.11 AB Yapay Zekâ Tüzüğü Madde 4 için eğitim kaydı
Madde 4, sağlayıcı ve kullanıcıların personelin ve kendi adlarına sistemi işleten diğer kişilerin rolünü, teknik bilgisini, deneyimini, eğitimini, kullanım bağlamını ve etkilenen kişileri dikkate alarak yeterli yapay zekâ okuryazarlığı önlemleri almasını ister. Bu hüküm tek tip bir sınav biçimi belirlemez. Kurumun savunulabilir kanıtı; rol bazlı içerik, katılım, öğrenme, uygulama ve izleyen davranış kayıtlarının birlikte tutulmasıdır. Asgari kayıt paketi Kayıt alanı İçerik Veri minimizasyonu notu Rol matrisi Rol, sorumluluk, kullanılan sistem türü, risk seviyesi Gereksiz kişisel ayrıntı alınma…
E.12 Kurumunuza uyarlama
Aşağıdaki kararlar format seçilmeden önce kurum içinde netleştirilir: Vardiya, coğrafya ve dil farkları nedeniyle aynı oturumun kaydı, altyazısı veya eş zamanlı uygulaması gerekip gerekmediği; her rolün okuyacağı, taslak oluşturacağı, yazacağı, göndereceği, sileceği veya yetki vereceği sınır; kişisel, ticari sır, özel nitelikli veya yalnızca kurgusal veri kullanılabilen görevler; Avrupa Birliği'nde kullanılan çıktı, AB müşterisine verilen hizmet veya üçüncü ülke sağlayıcısı nedeniyle kapsam doğup doğmadığı; finans, insan kaynakları, pazarlama veya diğer fonksiyonlarda başlangıç göstergesinin k…
E.13 Uygulama görevi
Görev: 45 dakikada tek bir ölçülebilir pilot kartı hazırlayın. Çalışma tamamen kurgusal Kuzey Işık Endüstri A.Ş. vakası ve örnek veri setiyle yapılır. Bir fonksiyon seçin: finans, insan kaynakları veya pazarlama. Seçilen iş akışındaki tek görevi yazın; kararın sahibini ve çıktının alıcısını belirtin. Girdi verisinin sınıfını, kurgusal örneğini ve izin seviyesini yazın. Girdi, işlem, çıktı, kalite kontrolü, insan onayı ve durma koşulunu altı adımda çizin. Başlangıç çizgisini, bir sonuç göstergesini, bir güvenlik göstergesini ve veri kaynağını belirleyin. 36 soruluk havuzdan ilgili iki modülü se…
E.14 Kontrol listesi
Uygulama formatı ve modül yolu seçildi. Seçilen modüllerin sabit dakikaları takvimde korunuyor. Hedef kitle ve rol bazlı öğrenme çıktıları yazıldı. Kurumsal hesap, tenant, lisans ve maliyet sınırı kontrol edildi. Veri sınıfı, saklama, bağlayıcı ve yurt dışı aktarım soruları incelendi. Kurgusal veri seti ve kurgusal şirket vakası hazırlandı. Demo hesabında üretim yazma, gönderme, silme ve ödeme eylemleri kapalı. Dış içerik, web, dosya ve araç açıklaması güvenilmeyen veri olarak etiketlendi. İnsan onayı, log, durdurma ve geri alma adımı prova edildi. Ön test ve son test sürümü belirlendi; 36 sor…
E.15 Sık yapılan hatalar
Hata Neden sorun Doğrusu Tüm rollere aynı yolun verilmesi Risk ve iş aktarımı rol bazında değişir Rol matrisi ve seçilebilir yol kullanın Modül dakikalarının sessizce kısaltılması Sabit öğrenme kapsamı ve ölçüm karşılaştırması bozulur Modülü bölün; süreyi koruyun Canlı demoda gerçek dosya açılması Kişisel veri ve gizli bilgi sızıntısı riski doğar Sentetik/kurgusal dosya ve temiz hesap kullanın Ürün düğmesinin iş ilkesi sanılması Özellik değişince yöntem kırılır Önce araçtan bağımsız görev ve kabul ölçütü anlatın Başarılı ilk demo ile üretime geçmek Eksik veri, injection, hata ve geri alma sına…
E.16 Kendinizi sınayın
6 haftalık karma yolun sabit içerik toplamı kaç dakikadır ve hangi modül grubu seçilir? İki günlük yönetici yolunun tam program yerine seçki olduğu neden açıkça yazılmalıdır? Canlı gösterimde dış içerikten gelen bir talimat neden sistem komutu olarak uygulanmaz? Kirkpatrick'in davranış seviyesinde hangi kanıtlar aranır? Kurgusal ROI örneğinde programa atfedilen fayda nasıl hesaplanmıştır? Madde 4 için sertifika dışında hangi kayıt parçaları birlikte tutulmalıdır? Cevap anahtarı 2.010 dakikadır; Modül 1–7, 8 veya 9 veya 10'dan biri ve Modül 11–14 alınır. Çünkü bu yol karar ve risk sahipliği içi…
Kaynaklar ve ileri okuma
AI Act metni, Madde 4 — Avrupa Birliği, 2024; yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü. Regulatory framework of the EU AI Act — Avrupa Komisyonu; uygulama takvimi ve güncel düzenleyici çerçeve. İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı — Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 2026; farkındalık ve güvenli kullanım rehberi. Yurt Dışına Aktarım — Kişisel Verileri Koruma Kurumu; aktarım seçenekleri ve değerlendirme çerçevesi. The Kirkpatrick Model — Kirkpatrick Partners; tepki, öğrenme, davranış ve sonuç seviyeleri. The ROI Methodology in 10 Easy Steps — ROI Institute; etkiyi ayırma ve maliyet d…